ISOMER, BOSCH KALİTESİNİ TÜM TÜRKİYE’YE TAŞIYACAK LG’den Multi Split Klima Seçenekleri GF Hakan Plastik, ihracatta gücünü artırıyor BUKHARA COTTON FABRİKASINDA İMBAT HASSAS KONTROLLÜ KLİMA TERCİH EDİLDİ İklimlendirme Sektörünün En İyi İhracatçıları Ödüllerine Kavuştu Bosch Termoteknoloji, İklimlendirme Alanında Social Media Awards Altın Ödülün Sahibi Oldu İSİB’İN SANAL HEYET ORGANİZASYONU UKRAYNA İLE DEVAM EDİYOR SEMBOL İNŞAATIN TERCİHİ ALDAĞ Kombinin mucidi Vaillant’ın logosu yenilendi İPRAGAZ VE ODE YALITIM İŞ BİRLİĞİ YALITIM UYGULAMACILARINA TASARRUF, VERİM VE ZAMAN KAZANCI SUNACAK ÜÇAY MÜHENDİSLİK’İN 2021 HEDEFİ 30 BİN DAİKİN KOMBİ Çimtaş’ta Aldağ Klima Santralleri Tercih Edildi Sanko Enerji Salihli’de Robotik Kodlama Sınıfı açtı Bosch Termoteknoloji #İyiörnekol Hareketi ile Farkındalık Yaratıyor 26. lCCl Uluslararası Enerji ve Çevre Fuarı ve Konferansı başladı

KAZAKİSTAN İKLİMLENDİRME SEKTÖRÜ İTHALAT RAPORU -İSİB-

GENEL BİLGİLER

 

Resmi Adı : Kazakistan Cumhuriyeti

Yönetim Şekli: : Parlamenter Cumhuriyet 

Başkent : Nur- Sultan (Astana adı 2019’da değiştirildi.)

Nüfus : 19.091.949 (CIA Factbook, 2020 Temmuz tahmini)

Yüzölçümü : 2.724.900 km²

Konuşulan Diller : Kazakça, Rusça

Para Birimi : Tenge (KZT) (1 ABD Doları= 423.23 Tenge 

Başlıca Şehirleri : Almat, Nur Sultan, Çimkent, Aktobe

Satın Alma Gücü Paritesi : 478,6 Milyar USD (2017, Kaynak: CIA Factbook) 

GSYİH : 179 Milyar USD (2018, Kaynak: World Bank Data)

Kişi Başı GSYİH : 9,812.6 USD (2018, Kaynak: World Bank Data)

İklimlendirme Sektörü İthalatı : 3.729.162 Bin USD (2019, Kaynak: Trade Map)

 

Konumu 

2.724.900 km2 yüzölçümüne sahip olan Kazakistan, yüzölçümü açısından dünyanın dokuzuncu, eski Sovyetler Birliği ülkelerinin ikinci en büyük ülkesidir. Türkiye’nin yaklaşık 3,5 katı büyüklüğündeki ülke, Orta Asya’da Çin’in kuzeybatısında, Ural Nehri’nin batısında yer almaktadır. Ülkenin sınır komşuları Çin, Kırgızistan, Rusya, Türkmenistan ve Özbekistan’dır. Kazakistan’ın Aral Gölü’ne 1.070 km’lik ve Hazar Denizi’ne 1.894 km’lik sınırı da bulunmaktadır.

 

Nüfus 

CIA Factbook verilerine göre Temmuz 2020’de Kazakistan nüfusunun 19 milyonu aşacağı belirtilmiştir. Nüfusun çoğunluğu, ülkenin kuzey ve güney doğusunda yaşamaktadır. Ülkenin orta ve batı kısımlarında nüfus seyrektir. Ülkede nüfus yoğunluğunun önemli derecede düşük olmasının başlıca nedeni ülkeden dışarıya olan göçlerdir. Doğal nüfus artış hızı dışarıya olan göçe yetişememektedir. 1989-1999 yılları arasında 1,5 milyon kişi Kazakistan dışına göç etmiştir. Bunların çoğu, Rusya’ya göç eden etnik Ruslardır; etnik Alman nüfusunun da yarısı Almanya’ya gitmiştir. 2000 yılından bu yana gerçekleşen güçlü ekonomik büyüme ülkeden göç eğilimini tersine çevirmiş ve 2004 yılında net göç ilk kez pozitife dönmüştür.  Nispeten yüksek doğum oranları ve azınlıkların göçü neticesinde 1920’lerden bu yana ilk defa Kazak nüfus çoğunluğu elde etmiştir. Ülke, son yıllarda Orta Asya’daki fakir komşuları ve Çin’den göç almaktadır. Buna ilave olarak ülkeden Rusya’ya göçte yavaşlama gözlenmektedir.

 

Elektrik Altyapısı 

Kazakistan’da standart voltaj 220 volt’tur. Standart frekans ise 50 hz’dir. C ve F  tipi priz soketi kullanılmaktadır.  Kazakistan’da alt yapının gelişmesi ile birlikte elektrik arzı ve elektriğe erişim gelişmektedir. 2009 yılında yıllık 111 saat olan elektrik kesintisi 2014 yılında 1,25 saate düşmüştür. 

(Kaynak: www.worldbank.org) 

 

İklim Özellikleri 

Ülkede tam anlamıyla karasal iklim hâkimdir. Bu nedenle çok soğuk kışlar ve çok sıcak yazlar yaşanmaktadır. Kuraklık süresi ve sıcaklık farkları büyüktür. Yazın ortalama hava sıcaklığı kuzey bölgelerinde 20 0C, güney bölgelerinde ise 30 0C’dir. Kışın ortalama hava sıcaklığı ise kuzey bölgelerinde –20 ila -22 0C, güney bölgelerinde -4 ila -8 0C’dir. Nur Sultan’daki ortalama sıcaklıklar kışın -18 0C, yazın 20 0C’dir. Almatı’daki ortalama sıcaklıklar ise kışın -8 0C, yazın 22 0C olmaktadır. Yıllık metrekareye düşen yağış miktarı ortalama 250-350 mm3'tür.

Ekonomi- Dış Ticaret 

 

Kazakistan’ın Ekonomisi 

Kazakistan, Orta Asya’nın en büyük ekonomisi konumundadır. Kazakistan’ı bölgenin en güçlü ekonomisi konumuna getiren ise ülkenin sahip olduğu doğal kaynaklarıdır. Ayrıca coğrafi konumu kapsamında sahip olduğu geniş bozkır ve verimli toprakları tarım ve hayvancılık faaliyetleri göstermesini de sağlamıştır. 

Kazakistan 1991 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB)’nin dağılması ile bağımsızlığını kazanmıştır. Bunun akabinde ülkede bir kalkınma hareketi gerçekleştirilmiştir. Kalkınmayı sağlamak için ise serbest pazar ekonomisine geçilmiş, özelleştirmeler yapılmış, doğal kaynaklar etkin bir şekilde kullanılmaya ve değerlendirilmeye, sanayi sektörleri desteklenmiş ve güçlendirilmiştir.  Bu hususlar Kazakistan ekonomisinin liberalleşme sürecinde önemli rol oynamıştır. Bağımsızlık öncesi tarım ve hayvancılığa bağlı ekonomi 90’lı ve 2000’li yıllar içerisinde doğal kaynakları ihraç eden ve işleten bir ekonomi haline evrilmiştir. 

 

Rusya ve Çin Kazakistan’ın en önemli stratejik ortaklarıdır. Bu ülkeler ile ilişkilerin geliştirilmesi ve derinleştirilmesine yönelik faaliyetler gelecekte de devam edeceği düşünülmektedir. Çin son yıllarda özellikle enerji alanında ülkenin en önemli ortağı konumuna gelmiştir. Bunun ardında Çin’in Orta Asya’daki hidrokarbon kaynaklarına ulaşma amacı ve Kazakistan’ın ihraç pazarlarını çeşitlendirerek Rusya ile transit fiyatlar üzerinde pazarlık gücünü güçlendirme hedefi bulunmaktadır. Kazakistan’ın son yıllarda Çin’le geliştirdiği ilişkiler, ülkenin yürüttüğü çok yönlü dış politikanın bir yansımasıdır. Ülkenin Rusya ile geçmişten gelen ekonomik bağları ve bölgesel güvenliğe yönelik ilişkileri güçlü bir şekilde devam edecektir. 

(Kaynak: https://ticaret.gov.tr/yurtdisi-teskilati/orta-asya/kazakistan/ulke-profili/genel-ekonomik-durum)

Ülkenin Gayrı Safi Yurt İçi Hasılası (GSYİH) 2016 yılından 2018 yılına 137 milyar dolardan 179 milyar dolara yaklaşık %30 artış göstermiştir. Kişi başına düşen GSYİH ise 2016’dan 2018 yılına 7.714 dolardan 9.812 dolara (%27 oranında) yükselmiştir. 

 

Kazakistan Doing Business 2020 Raporuna göre üst orta gelir seviyesine sahip bir ülke olarak değerlendirilmiş ve tüm ülkeler içerisinde 79,6 puanla 25. sırada yer almaktadır. Bununla birlikte iş kurma alt kırılımında 22. sırada, inşaat izinlerinin icrasında 37.sırada ve sözleşmelerin uygulanmasında 4. sırada yer alırken dış ticaret hususunda 105. sırada yer almaktadır. Kazakistan’da ticaretin gelişmesini sınırlayan en önemli problem ise Kazakistan’ın tamamen kara ile çevrili, denize kıyısı olmayan bir ülke olmasıdır. Bu durum ihracat ve ithalat maliyetlerini çok fazla yükselmektedir. Ayrıca bir diğer sorun da önemli petrol ve gaz ihracatı yollarının ülkenin dünya enerji piyasasındaki en önemli iki rakibi olan Rusya ve İran üzerinden geçmesidir. Bunların dışında, yüksek miktardaki kayıt dışı ticaret hacmi ithalatın izlediği seyrin takibine yönelik girişimleri güçleştirmektedir. Kazakistan’ın Rusya, Kırgızistan ve Özbekistan ile sahip olduğu geniş ve geçişi kolay sınırlar kayıt dışı sınır ticaretine olanak tanımakta ancak sınır ticaretinin hacmi dış ticaret verilerine yansıtılamamaktadır. Kayıt altına alınamayan ithalatın büyük çoğunluğu gıda dışı tüketim malları ve ikinci el arabalardan oluşmaktadır.

 

Kazakistan’ın Dış Ticareti

Ülkenin dış ticareti incelendiğinde petrol ve doğal gaz ithalatçısı bir ülke olduğu için dış ticareti petrol fiyatlarından doğrudan etkilenmektedir. Ülke 2015’ten 2019 yılına dış ticaret fazlası vermesine rağmen ülkenin ithalatı, ihracatı ve dış ticaret hacmi düzenli olarak artmamış ya da azalmamıştır. Aşağıdaki tabloda Kazakistan’ın 2015’ten 2019’a temel dış ticaret verilerine yer verilmiştir. 

 

Kazak ekonomisi yüksek düzeyde ithalata dayalı bir ekonomidir. Ülkede gerçekleştirilen üretimin büyük çoğunluğu petrol ve doğal gaz sektörlerinde yoğunlaşmış olup, sermaye ve tüketim mallarında üretim iç tüketimi karşılayacak seviyede değildir. Sermaye ve tüketim malları üreticilerinin çoğunluğu ise fiyat ve kalite bakımından ithal malları ile rekabet edebilir düzeyde değildir. 

Geniş ve açık sınırlarından ülkeye çok sayıda ucuz, kaçak mal girişi gerçekleşmektedir. Yüksek miktardaki kayıt dışı ticaret hacmi ithalatın izlediği seyrin takibine yönelik girişimleri güçleştirmektedir. Kazakistan’ın Rusya, Kırgızistan ve Özbekistan ile sahip olduğu geniş ve geçişi kolay sınırlar kayıt dışı sınır ticaretine olanak tanımakta ancak sınır ticaretinin hacmi dış ticaret verilerine yansıtılamamaktadır. Bu sebeple bu rapordaki veriler eğilimler ve genel büyüklükler hakkında önemli fikir vermekle birlikte istatistiksel değerlerin %100 oranında doğru olduğu sonucuna varılmamalıdır.

Kazakistan en çok 84, 85, 73, 87. fasıllar kapsamında makine, demir- çelik, elektrik ürünü ve araç ithalatı yapmaktadır. Bu fasıllardan yapılan ithalat Kazakistan’ın toplam ithalatının %45’ini oluşturmaktadır. Kazakistan’ın 2019 yılındaki ilk 5 ithalat ortağı 1 Milyar USD’nin üzerinde ithalat miktarı ile Rusya, Çin, Güney Kore, İtalya ve ABD’dir. Türkiye bu sıralamada 817 Milyon USD ile 7. sırada yer almaktadır. 

Kazakistan sahip olduğu üretim yapısı itibarı ile daha ziyade ham madde ve yarı mamul ihracatçısı bir ülkedir. Petrol ve petrol ürünleri, demirli metaller, kimyasallar, makineler, hububat, yün, et, kömür ülkenin başlıca ihraç ürünleridir. İhracatın yarısından fazlasını petrol ve petrol ürünleri oluşturmaktadır. Tüketim malları ihracatı çok sınırlı düzeydedir. Ülkenin başlıca ihraç ürünleri olan petrol, gaz ve maden ihracatın önemli bir kısmını oluşturması, Kazakistan’ın dış ticaret dengesini uluslararası mal fiyatlarındaki değişmelere karşı korunmasız hale getirmektedir. Kazakistan, 2019 yılında ihracatının %67’sini 27.fasıl ürün grupları olan petrol ve türevlerinden yapmış bunu %6’lık oran ile 72. fasıldan demir çelik ürünleri takip etmektedir. Kazakistan’ın ihracatında İtalya, Rusya ve Çin en önemli aktörlerdir. 2019 yılında Türkiye, Kazakistan’ın en çok ihracat yaptığı 8. ülke olmuştur. 

 

Kazakistan’ın Türkiye ile Dış Ticareti 

Raporumuzun bir önceki bölümünde 2019 yılı verilerine göre Türkiye’nin Kazakistan’ın ihracatında 8., ithalatında ise 7.sırada olduğu belirtilmiş idi. Kazakistan ihracatının %3,99’unu Türkiye’ye, ithalatının da %2,1’ini Türkiye’den yapmaktadır. Aşağıdaki tabloda Kazakistan ve Türkiye arasındaki ithalat, ihracat, dış ticaret hacmi ve dış ticaret denge miktarları yer almaktadır. 

Kazakistan ve Türkiye arasındaki ticaret incelendiğinde Kazakistan’ın Türkiye’ye petrol ve doğal gaz ithal etmesi sebebi ile tabloda verilen yıllarda Kazakistan’ın bu ticari ilişki içerisinde dış ticaret fazlası verdiği gözlemlenmektedir. Kazakistan’ın Türkiye’den ithalatı 2017 yılından 2018 yılına %10,2 azalış göstermiş, 2018’den 2019 yılına ise %24 artış göstermiştir. Kazakistan’ın Türkiye’ye ihracatı ise 2017’den 2019’a kesintisiz şekilde yükselmiştir. 

 

Kazakistan’ın Türkiye’ye ihracatında en önemli ürün grubu 270900 GTİP Numaralı “Ham petrol (petrol yağları ve bitümenli minerallerden elde edilen yağlar)”dür. Ham petrol Kazakistan’ın 2019 yılı Türkiye ihracatında 1,5 Milyar USD’yi aşan bir değer ile %67’lik paya sahiptir. Bunu 208 Milyon USD’lik değer ile 740319 GTİP kodlu “Rafine bakır” takip etmekte olup %9’luk paya sahiptir. 

Kazakistan’ın Türkiye’den ithalatında 2019 yılı verilerine göre en önemli ürün grubu ise 854449 GTİP kodlu “Diğer elektrik iletkenleri (gerilimi=<80 V. için)” ve 32 Milyon USD’lik değer ile %4’lük paya sahiptir. Bunu 22 Milyon USD’yi aşmış değeri ile 731100 GTİP kodlu “Demir/çelikten sıkıştırılmış/sıvılaştırılmış gaz için kaplar” takip etmektedir ve tüm ithalat içerisinde %2,8 paya sahiptir. 

 

Kazakistan Ticaret Müşavirliğimiz internet sayfalarında Kazakistan- Türkiye ticaretinde Türkiye’nin ihracat potansiyeline sahip ürünleri sıralamıştır. Sıralanan bu ürünler arasında ilk sırada yer alan İnşaat Malzemeleri iklimlendirme sektörü ile doğrudan ilişkili bir sektör olup bu bağlamda iklimlendirme sektörünün de potansiyel olabileceği yorumu yapılabilmektedir. 

 

İklimlendirme Sektörü İthalatı 

Kazakistan’ın ham madde ihraç edip makine ve teçhizat ithal eden bir ülkedir. Bu bağlamda ithalatında 2’li GTİP bazında en önemli kalemleri 84,85 ve 73. fasıllardandır. Ülkenin ithalatı iklimlendirme sektörü özelinde incelendiği zaman ise 2019 yılında 3,7 Milyar USD’lik ithalat yapıldığı gözlemlenmektedir. Ayrıca bu ithalat değeri 2015 yılında 2 Milyar USD olup aradaki senelerde belirli dalgalanmalar yaşansa bile peşinden gelen 4 yıl içerisinde bu değer 3,7 Milyon USD’ye %82’lik bir oranda artış göstermiştir. 

Diğer bir taraftan da Kazakistan’ın iklimlendirme sektörü ihracatı değerlendirildiğinde ise yapılan ihracatın 2015’ten 2019 yılına 80 ve 120 Milyon USD arasında seyrettiği görülmektedir. Bu bağlamda Kazakistan iklimlendirme sektörü ticaretinde yüksek miktarda dış ticaret açığı vermekte olup bu sektör kapsamında ithalata bağımlıdır. 

Kazakistan’ın iklimlendirme ithalatı ülkeler bazında incelendiğinde ise 2019 yılı ithalatındaki en önemli ülkenin Güney Kore olduğu görülmektedir. Kazakistan’ın 2018’den 2019’a Güney Kore’den iklimlendirme sektörü ithalatı %1867 oranında artmıştır. Güney Kore 2019 yılı içerisinde bu atılımını iklimlendirme sektörü kapsamındaki ısıtma ve yalıtım dışındaki alt ürün gruplarında da göstermiştir. Özellikle 841989 Pastörize, Kondanse Etme Vb. İşler İçin Cihaz, Tertibat, 841480 Diğer Amaçlar İçin Kullanılan Kompresör, Vantilatör, Aspiratör 848180 Diğer Muslukçu Eşyası ürünlerinde güney Kore’den yaptığı ithalat dikkat çekmektedir.

 

Güney Kore dışında Kazakistan’ın iklimlendirme sektörü içerisindeki diğer önemli ticaret ortakları ise Rusya, Çin ve İtalya’dır. Türkiye Kazakistan’ın 2019 yılı iklimlendirme sektörü ithalatında %1,25’lik pay ile 8. sıradadır. 

 

Kazakistan’ın iklimlendirme sektörü ithalatı alt ürün grupları bazında incelendiğinde ise Kazakistan’ın en çok ithalatı tesisat sistem ve elemanları kapsamında yaptığı görülmektedir. 2019 yılında tesisat sistem ve elemanlarını sırası ile havalandırma sistem ve elemanları, soğutma sistem ve elemanları, klima sistem ve elemanları, ısıtma sistem ve elemanları ve yalıtım malzemeleri takip etmektedir. 2019 yılında Kazakistan’ın soğutma sistem ve elemanları ve havalandırma sistem elemanları ithalatı 2 katı aşkın değerde artmıştır. Kazakistan’ın Türkiye’den alt ürün grupları bazında iklimlendirme sektörü ithalatı incelendiğinde ise 2019 yılında en çok ithalatın havalandırma sistem ve elemanları üzerinden yapıldığı görülmektedir. Bu alt grubu sırası ile tesisat sistem ve elemanları, soğutma sistem ve elemanları, ısıtma sistem ve elemanları ve son olarak yalıtım malzemeleri takip etmektedir. Kazakistan’ın alt ürün grupları kapsamında Dünya’dan ve Türkiye’den ithalat değerleri aşağıdaki tabloda, alt ürün grupları kapsamında 2019 yılına göre yüzdelik dağılım ise aşağıdaki grafikte yer almaktadır.

Kazakistan’ın iklimlendirme sektörü ihracatına bakıldığında ise 2019 yılında bir önceki yıla göre %30 artışla 123 milyon dolar olarak gerçekleştiği görülmektedir. İklimlendirme sektöründe ülkenin 3,7 milyar dolar ithalat yaptığı göz önünde bulundurulduğunda 123 milyon dolarlık ihracat rakamının çok düşük olduğu, ülkenin kalite ve fiyatta uluslararası düzeyde rekabet edebilecek bir yerli üretiminin bulunmadığı sonucunu çıkarmak mümkündür.

Raporumuzun bundan sonraki bölümlerinde iklimlendirme sektörü ithalatı alt ürün grupları kapsamında incelenecektir. 

 

Kazakistan’ın Isıtma Sistem ve Elemanları İthalatı

Kazakistan’ın ısıtma sistem ve elemanları ithalatı 2019 yılında iklimlendirme sektörü ithalatı içersinde %4’lük bir paya sahiptir. Kazakistan 2019 yılında ısıtma sistem ve elemanları kapsamında en çok ithalatı 840310 GTİP numaralı “Merkezi ısıtma kazanları” üzerinden yapmıştır. Ayrıca 2019 yılında Türkiye’den de en çok bu ürün grubunu ithal etmiştir. Bu GTİP bazında yapılan ithalat kapsamında Türkiye’nin payı %8,9’dur. Kazakistan’ın ısıtma sistem ve elemanları kapsamında Türkiye’nin ithalat payının en tüksek olduğu ürün grubu ise 841690 GTİP numaralı “Brülörlerin-mekanik kömür taşıyıcılarının aksam-parçaları”dır ve bu ürün grubunun ithalatında 2019 yılında Türkiye’nin payı %40,9 olmuştur. Bu oran bir önceki yıl %11 olup bir sene içerisinde yaklaşık 4 kat artış göstermiştir.

 

Kazakistan’ın ısıtma sistem ve elemanları ithalatı ülke bazında incelendiğinde ise 2015-2019 yılları arasında en çok ithalatın Rusya’dan yapıldığı görülmektedir. Kazakistan ve Rusya’nın benzer iklimlere sahip olması ve kış sıcaklıklarının oldukça düşük olması ısıtma sektörü açısından bu ticaret ortaklığını güçlü tutmuş olabilir. Türkiye ise Kazakistan’ın ısıtma sistem ve elemanları ithalatında 2019 yılında bir önceki yıla göre %66’lık bir değer artışı yaşamış, ithalat yapılan tüm ülkeler içinde de %4,5’luk pay ile Rusya, Çin, Güney Kore ve İtalya’nın ardında 5. sırada yer almaktadır.

 

Kazakistan’ın Soğutma Sistem ve Elemanları İthalatı 

Soğutma sistem ve elemanları Kazakistan’ın iklimlendirme sektörü ithalatı içerisinde 2019 yılında %19’luk paya sahiptir. Kazakistan bu alt ürün grubu içerisinde 2019 yılında en çok 841989 GTİP numaralı “Pastörize, kondanse etme vb. işler için cihaz, tertibat” ürün grubunu ithal etmiştir. Bu ürünün ithalatında 2018 yılından 2019 yılına %960’lık bir oranda artış yaşanmıştır ve 2019 yılında soğutma sistem ve elemanları ithalatının %66,2’si bu ürün grubundan yapılmıştır. Bu alt ürün grubu içerisinde en çok ithalatı yapılan ürünlerden biri de 841950 GTİP Numaralı “Isı değiştiriciler (eşanjörler)”dir.

Kazakistan’ın Türkiye’den soğutma sistem ve elemanları kapsamında en çok ithal ettiği ürün grubu ise 841850 GTİP numaralı “Vitrin, tezgah vb. tipi soğutucu-dondurucular”dır. Bu ürün grubundan yapılan ithalatın %24,7si yani yaklaşık dörtte biri Türkiye’den yapılmaktadır.

 

Kazakistan’ın soğutma sistem ve elemanları ithalatı ülke bazında incelendiğinde ise 2019 yılında Güney Kore’den yapılan ithalatın 550 Milyon USD birden arttığı görülmektedir. Bu da bir proje ya da yatırım için bir defaya mahsus bir ithalat olarak değerlendirilmesi mümkün olabilir. Bu yıl içerisinde tüm soğutma sistem ve elemanları ithalatının %78’i Güney Kore’den yapılmıştır. 2019 yılındaki bu ekstrem yükseliş dışında geride kalan yıllarda Kazakistan’ın soğutma sistem ve elemanları kapsamında en güçlü ithalat ortakları ise Rusya ve Çin’dir. Türkiye 2019 yılında Kazakistan’ın soğutma sistem ve elemanları ithalatında %1,59’luk pay ile 5. sırada yer almaktadır.

 

Kazakistan’ın Klima Sistem ve Elemanları İthalatı 

Klima sistem ve elemanları ithalatı Kazakistan’ın iklimlendirme sektörü ithalatında yüzde %6’lık paya sahiptir. Kazakistan 2019 yılında klima sistem ve elemanları kapsamında en çok 841430 GTİP Numaralı “Soğutma cihazlarında kullanılan kompresörler” ithal edilmiştir. Söz konusu ürün grubunun ithalatı 2018 yılından 2019’a yaklaşık 12 kat yükselmiştir. Bunun dışında 2017 ve 2018 yılları verileri göz önüne alındığında ise klima sistem ve elemanları kapsamında ithalatı fazla olan ürün grubu ise 841510 GTİP numaralı “Pencere/duvar tipi klimalar (tek bir gövde halinde)”dır. Sözü geçen bu ürün grubu aynı zamanda Kazakistan’ın klima sistem ve elemanları kapsamında Türkiye’den ithalatın en çok olduğu ürün grubudur fakat bu ürün grubunun sadece binde ikisi Türkiye’den temin edilmelidir. Kazakistan’ın Türkiye’den klima sistem ve elemanları kapsamında en dikkat çekilmesi gereken nokta ise son 3 yıl içerisinde ithalat değerinin keskin düşüşüdür. 2017 yılında Kazakistan’ın klima sistem ve elemanları ithalatı kapsamında payı %3,49 iken 2019 yılında bu pay binde 3’e düşmüştür. 

Kazakistan’ın klima sistem ve elemanları ithalatı ülke bazında incelendiğinde tıpkı soğutma alt ürün grubunda olduğu gibi Güney Kore atılımını görebilmekteyiz. Güney Kore Kazakistan’ın klima sistem ve elemanları ithalatında 2018’den 2019 yılına %97’lik bir artış göstermiştir. Bunun dışında Çin ve Rusya Kazakistan’ın klima sistem ve elemanları ithalatında güçlü ithalat ortaklarıdır. Türkiye Kazakistan’ın klima sistem ve elemanları ithalatında binde üçlük pay ile 14. sırada yer almaktadır.

 

Kazakistan’ın Tesisat Sistem ve Elemanları İthalatı

Tesisat sistem ve elemanları Kazakistan’ın iklimlendirme sektörü ithalatı içerisinde 2019 yılında %46’lık paya sahiptir. Ayrıca tesisat sistem ve elemanları Kazakistan’ın iklimlendirme sektörü içinde en çok ithalat yaptığı alt ürün grubudur. Tesisat sistem ve elemanları ithalatı miktarı ise 2018 yılından 2019 yılına %60 artış göstermiştir. Bu alt ürün grubu kapsamında 2017 yılından 2019 yılına Kazakistan’ın en çok ithal ettiği ürün grubu 848180 “Diğer muslukçu eşyası”dır. Bu ürün grubunun 2019 yılında toplam tesisat sistem ve elemanları ihracatı içindeki payı %41’dir. Kazakistan’ın Türkiye’den en çok ithal ettiği ürün grubu da yukarıda sözü geçen ürün olup ürün grubunun ithalatı içinde Türkiye’nin payı sadece binde 3’tür. 

 

Kazakistan’ın tesisat sistem ve elemanları ithalatı ülke bazında incelendiğinde 2019 yılında soğutma ve klima alt ürün gruplarında olduğu gibi Güney Kore’den yapılan ithalatın yükselişi göze çarpmaktadır. Güney Kore’nin tesisat sistem ve elemanları ithalatı 2018’den 2019’a %716 artış göstermiştir. Fakat 2015 ve 2018 yılları arasındaki ithalat değerleri incelendiğinde Kazakistan’ın tesisat sistem ve elemanları ithalatında Çin, Rusya ve İtalya’nın önemli noktada oldukları görülmektedir. Türkiye Kazakistan’ın tesisat sistem ve elemanları ithalatında binde 7’lik pay ile 12. sırada yer almaktadır.

 

Kazakistan’ın Havalandırma Sistem ve Elemanları İthalatı 

Havalandırma sistem ve elemanları Kazakistan’ın iklimlendirme sektörü ithalatı içerisinde 2019 yılında %23’lük paya sahiptir. Kazakistan’ın havalandırma sistem ve elemanları ithalatı 2018 yılından 2019 yılına %275 artış göstermiştir. 2019 yılında en çok ithal edilen ürün grubu ise 841480 GTİP Numaralı “Diğer amaçlar için kullanılan komresör, vantilatör, aspiratör” olmuştur. Bu ürün grubunu 842139 GTİP kodlu “Diğer motorlar için hava filtreleri” takip etmiştir. 2019 yılı içerisinde bu iki ürün grubunun toplam ithalatı Kazakistan’ın havalandırma sistem ve elemanları ithalatının %77’sini oluşturmaktadır. Kazakistan’ın Türkiye’den en çok ithal ettiği havalandırma sistem ve elemanları ürün grubu ise ülkenin alt sektör kapsamında en çok ikinci ithal ettiği “Diğer motorlar için hava filtreleri”dir. Bu ürün grubu ithalatının %3,3’ü Türkiye’den yapılmıştır. 

Kazakistan’ın havalandırma sistem ve ekipmanları ithalatı ülke bazında incelendiğinde ise soğutma, klima ve havalandırma alt ütün gruplarında olduğu gibi Güney Kore’nin aşırı yükselişi göze çarpmaktadır. İklimlendirme sektörü ithalatında 2019 yılında yaşanan artış da bu sene içerisinde yapılmış alımlara bağlanabilir. Kazakistan’ın bu alt ürün grubu bazında diğer senelerdeki güçlü ticaret ortakları Rusya, Çin ve İtalya olmuştur. Türkiye ise Kazakistan’ın havalandırma sistem ve ekipmanları ithalatında %1,79’luk pay ile 8. sırada yer almaktadır.

Kazakistan’ın Yalıtım Malzemeleri İthalatı 

Yalıtım malzemeleri Kazakistan’ın iklimlendirme sektörü ithalatı içerisinde 2019 yılında %2’lik paya sahiptir. Kazakistan’ın 2019 yalıtım malzemeleri ithalatında en çok ithal edilen ürün grubu 680610 “Cüruf, kaya yünü vb. mineral yünler, karışımları (kütük, levha vb. halinde)”dır. Bu ürün grubu tüm yalıtım malzemeleri ithalatının %63’ünü oluşturmaktadır. Kazakistan’ın 2019 yılında yalıtım malzemeleri ithalatında Türkiye’den en çok ithal ettiği ürün grubu ise 400811 GTİP Numaralı “Gözenekli kauçuktan; levha, tabaka ve şeritler” olmuştur. Bu ürün grubunun %3,12’si Türkiye’den ithal edilmiştir. 

Kazakistan’ın yalıtım malzemeleri ithalatı ülke bazında incelendiğinde 2015 yılında 2019 yılına en çok ithalatın Rusya’dan yapıldığı görülmektedir. 2019 yılında bu ithalat içinde Rusya’nın payı %80 olmuştur. Türkiye ise bu sıralamada yaklaşık binde 2’lik pay ile 17. sırada yer almaktadır.

 

Vergi Oranları ve İthalat Uygulamaları 

Kazakistan’da kısmen gelişmiş bir muhasebe ve vergi sistemi bulunmaktadır. Muhasebe ilkeleri kapsamında UFRS kabul edilmiştir. Kurumlar vergisi oranı %20 ve KDV %12 olarak uygulanmaktadır. Ancak mal ihracatında ve bazı taşımacılık hizmetlerinde KDV %0’dır. Türkiye ve Kazakistan arasındaki Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması kapsamında Türkiye için belirlenen stopaj vergisi oranı %10’dur. Gümrük vergileri %0 ila %30 arasında değişmektedir. Ortalama gümrük vergisi oranı yaklaşık %7,9’dur. Gümrük vergileri ortalamasının düşük olmasının esas nedeni ülkenin başlıca ticari partneri olan Rusya’ya (Avrasya Ekonomik Topluluğu Gümrük Birliği Anlaşması nedeni ile) muafiyet uygulanması ve diğer taraftan Rusya, Beyaz Rusya, Kırgızistan ve Tacikistan gibi BDT ülkelerine tercihli oranlar uygulanmasıdır. Gümrük vergilerine ilave olarak, gümrük işlemleri sırasında 50 Euro tutarında bir gümrükten mal çekme harcı talep edilmektedir. Söz konusu harç, gümrük beyannamesinin esas sayfası ile ilgili işlemlerinin tamamlanması için tahsil edilmekte olup, her bir ilave sayfa için 20 Euro talep edilmektedir. Kazakistan’da dört büyük denetim ve danışmanlık şirketlerinin (big four) her birinin ofisleri ülkede faaliyet göstermektedir. Kazakistan’da yakın zamanda, yabancı yatırımcıları desteklemek adına, ticari, hukuki ve mevzuat(lar)la ilgili uyuşmazlık konularına ilişkin olarak bir ombudsman’lık (uzlaşma, uzlaştırma) müessesesi kurulmuştur ve birim aktif olarak çalışmaktadır.  Kazakistan’daki vergilendirmelere ilişkin ayrıntılı bilgilere aşağıda verilen siteden ulaşılabilir: https://taxsummaries.pwc.com/kazakhstan 

Aşağıdaki tabloda Kazakistan’ın Türkiye’den iklimlendirme sektöründe en çok ithal ettiği ilk 20 ürünün vergi oranları yer almaktadır. 

 

Tarife Dışı Engeller: Resmi mevzuata uyulduğu takdirde gümrüklerde herhangi bir sorun yaşanmamaktadır. Gümrüklerde her ülkeye eşit koşullar ve aynı kurallar uygulanmaktadır. Kazakistan çifte fatura uygulamasının önüne geçebilmek amacıyla tüm ithalatçıları gümrüklerde ICS Inspection and Control Services isimli bir kuruluşun kontrolünden geçmeye mecbur tutmaktadır. Bu uygulamaya göre gümrük vergi ve resimlerine tabii olacak matrahın tespiti için ithal edilen malın gümrük değeri ICS kontrolüne tabii olmakta ve ICS tarafından hesaplanmaktadır. Söz konusu prosedür ülkedeki tüm ithalatçılar için zorunlu bir uygulamadır.

 

Standardizasyon: Kazakistan uluslararası standartlardan farklı olan Gosstandart (GOST) Standart sistemini benimsemiştir. İthal edilen pek çok üründe, GOST standartlarına uygunluk aranmaktadır. Kazak GOST sistemi ile ilgili standardizasyon, belgelendirme ve tüketici haklarının korunması hususlarından “Teknik Düzenleme ve Metroloji Komitesi-KAZMEMST” sorumludur. Kazakistan’da uygulanan standartlarla ilgili bilgi KAZMEMST’in aşağıdaki adresinden temin edilebilir. 

 

Ülkede Türk Standartlar Enstitüsü-TSE’nin bir temsilciliği faaliyet göstermekte olup, standartlar hakkında buradan bilgi temin edilmesi de mümkündür. TSE temsilciliği aynı zamanda ülkedeki yatırımcı firmaların ISO sertifikası temininde de danışmanlık hizmeti vermektedir.

 

KAZMEMST

Astana, 473000, 76 Druzhba str.

Tel: + 7 3172 326887 Fax: + 7 3172 395066

E-mail:standart@memst.kz / http://www.memst.kz/index_en.html           

 

TÜRK STANDARTLARI ENSTİTÜSÜ

Kazakistan Temsilciliği – Rasim YILMAZ

Adres: Pr. Abaya 68/74 Ofis No: 339

050008 Almatı /KAZAKİSTAN

Tel: + 7 727 3468 368 / E-posta: kazakistan@tse.org.tr   

  

Kaynak: KFA Fuarcılık Ülke Raporu http://bolutso.org.tr/dosyalar/btso_kazakistan_2017.pdf (Söz konusu raporda Kazakistan ile ikili ticaretimizde yaşanan sorunlara da yer verilmiştir.)

 

Kazakistan Müteahhitlik ve Taahhüt Sektörü

Kazakistan'ın inşaat sektörü 2018 yılında reel olarak% 4,9 oranında büyümüş; bunu, önceki dört yıl boyunca yıllık ortalama% 4.3 büyüme izledi. İnceleme döneminde (2014-2018) büyüme, bölgesel ekonomik koşullardaki olumlu gelişmelerin yanı sıra ulaştırma ve enerji altyapı projelerine devlet ve özel sektör yatırımlarından kaynaklanmıştır.

Sektörün 2019 yılında büyümeye devam etmesi ve sektörün üretiminin o yıl reel olarak% 9,5 büyüme kaydetmesi beklenmektedir. Yapı sektörü, 2019'da iyi bir başlangıç yaptı; yılın ilk çeyreğinde (yazım sırasında mevcut olan en son veriler), inşaat sektörünün katma değeri reel olarak yıllık bazda% 8,4 artmıştır.

Tahmin dönemi (2019-2023) boyunca, endüstrinin üretiminin, hükümetin ülkenin ulaşım altyapısını ve konut sektörünü geliştirme çabalarıyla desteklenmesi beklenmektedir. Ulusal 2025 Stratejik Kalkınma Planı uyarınca, hükümet ülkenin genel altyapısını geliştirmeyi ve sürdürülebilir ekonomik büyüme sağlamayı planlamaktadır. Plan, 2018-2025 döneminde% 4,5-5'lik bir GSYİH büyümesi elde etmeyi amaçlamaktadır. Tahmin dönemindeki büyüme, hükümetin yenilenebilir enerji kaynakları geliştirmeye odaklanmasıyla da desteklenecektir.

Konut inşaat piyasasının üretiminin, hükümetin düşük ve orta gelirli vatandaşlar için uygun fiyatlı evler inşa etme planının etkisiyle tahmin süresi boyunca toparlanması beklenmektedir. Mart 2019'da hükümet, ülkedeki yoksul vatandaşlara uygun fiyatlarla konut kredisi sağlamak amacıyla Bakytty Otbasy konut programını başlatmış bulunmaktadır. 

 

Kaynak:https://www.giiresearch.com/report/gd780690-construction-kazakhstan-key-trends-opportunities.html

 

Kazakistan’ın bağımsızlığı sonrası ihracat ve yatırım faaliyetleri ile üstlenilen müteahhitlik projelerinde ilk yıllarda (1993 Eximbank kredilerinin sağlandığı dönemde) ciddi bir artış görülmüştür. Ancak, kredi desteğinin azalması ile birlikte bu olumlu süreç hızla tersine dönmüş, finansman temini açısından Batılı ve Uzakdoğulu firmalar ile rekabet şansı olmayan küçük ve orta ölçekli firmalarımız yavaş yavaş pazardan çekilmeye başlamışlardır. Türk firmalarının Kazakistan pazarından çekilmeye başlaması, iki ülke arasında gerçekleştirilen ihracat ve ithalatı da olumsuz yönde etkilemiştir. Bu pazardan çekilme hareketi 1999 yılında başlamış akabinde 2000-2002 yılların arasında ise herhangi bir proje üstlenilmemiştir. Bu düşüş öncesinde Türkiye ile Kazakistan arasında en hızlı gelişme gösteren ekonomik işbirliği alanı müteahhitlik sektörü olmuştur. 1992-2000 döneminde müteahhitlerimiz tarafından bu ülkede toplam 2.5 milyar dolar düzeyinde proje üstlenilmiştir. Bu dönemdeki en büyük Türk yatırımcı ise Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) olmuştur TPAO, Kazakoil ile ortaklaşa kurulan Kazakturmunay (KTM) isimli şirketin çoğunluk hissesine sahiptir. Şirket 1994 – 1997 yılları arasında 272,9 milyon dolar tutarında yatırım yapmış olup, günde 5.000 varil ham petrol üretmiştir. 

 

İlerleyen yılarda Türklerin projelere katılımları ile birlikte ülkedeki Türk yatırımları artış göstermiştir. Türk müteahhitlerinin imza attığı projeler ise Astana Uluslararası Havaalanı, Parlamento Binası, Cumhurbaşkanlığı Konutu, Regent Ankara Otel, Okan Intercontinental Astana, Çocuk Rehabilitasyon Merkezi, Ulusal Müze, Devlet Konukevi, Ahmet Yesevi Üniversitesi, Astana İkiz Kuleler, GSM Telekomünikasyon altyapısı, Tengiz-Novorossiysk boru hattının Kazakistan bölümü gibi projelerdir. 

Türkiye’nin Kazakistan’daki müteahhitlik ve taahhüt üzerine doğrudan yatırımları devam etmekte olup 2019 yılı içerisinde Kazakistan’da inşa edilecek 15 şehir hastanesinin 13’ünün Türk müteahhitler tarafından yapılacağı açıklanmıştır. 2019 yılında Kazakistan Ulusal Yatırım Şirketi tarafından düzenlenen Kazakistan Küresel Yatırım Yuvarlak Masa" etkinliği çerçevesinde Türk firmalarıyla Kazak devlet kurumları arasında 8,9 milyar dolarlık 45 proje anlaşması imzalanmıştır. 

Türk firmaları ayrıca Kazakistan’daki ilk Yap- İşlet- Devret Projesi kapsamında inşa edilecek olan Büyük Almatı Çevre Yolu projesinde yer alacaklardır. Bu projeyi Alsim-Alarko ile Makyol firmaları, Koreli SK firmasıyla oluşturduğu konsorsiyum ile gerçekleştireceklerdir. 

 

Pratik Bilgiler

 

Sektörel Dernekler 

İklimlendirme Sektörü ile ilgili doğrudan ilişkili bir dernek bulunmamaktadır. 

 

ATAMEKEN- Kazakistan Cumhuriyeti Ulusal Girişimciler Odası

Kazakistan’da küçük, orta, büyük tüm işletmeleri temsil eden iç, dış ticaret ve işletme hususlarında diğer ülkelerle ilişki kuran kar amacı gütmeyen bir kuruluştur. Heyetin TOBB, DEİK, TİM ile ilişkileri bulunmaktadır. 

Web: https://atameken.kz/en/

 

AKMI- Association of Kazakhstan Machinery Industry 

600’e yakın makine üreticisi üyesi bulunmaktadır. Temel amacı Kazakistan makine sekötürü güçlendirmek, desteklemek ve konsolide etmektir. Ayrıca, Kazakistan’daki makine üretimini dış Pazar ile rekabet edebilecek konuma getirmeyi hedeflemektedirler. 

Web: https://smkz.kz/en/7641-2/ 

 

Sektörel Fuarlar

 

Atyrau Build Kazakhstan

Yer: Atyrau- Kazakhstan

Uluslararası Hazar Bölgesi Yapı & İç Dizayn Fuarı 

Tarih: Normal koşullarda her yıl Nisan ayında

Web: https://atyraubuild.kz/en/

 

AstanaBuild Kazakhstan

Yapı ve İç Dizayn Fuarı

Yer: Nur Sultan-  Kazakistan 

Tarih: Normal koşullarda her yıl Mayıs ayında

Web: http://www.astanabuild.kz/en

 

AQUATHERM Almaty

Uluslararası HVAC-R Fuarı (KazBuild ile eşzamanlı)

Int’l Heating, Ventilation, Air-Conditioning, Water Supply, 

Sanitary and Environmental Technology

Yer: Almatı- Kazakistan 

Tarih: Normal koşullarda her yıl Eylül ayında

Web: http://www.aquatherm-almaty.com/

 

KazBuild Almaty (ehem. WorldBuild)

Uluslararası Yapı Fuarı ve Konferansı 

Yer: Almatı- Kazakistan 

Tarih: Normal koşullarda her yıl Eylül ayında

Web: https://kazbuild.kz/en/

 

KAZCOMAK

Kazakistan Uluslararası Yapı Fuarı 

Yer: Almatı- Kazakistan 

Tarih: Normal koşullarda her yıl Eylül ayında

Web: https://www.kazcomak.kz/en/

 

Ticareti Etkileyen Kültürel Faktörler

Doğal kaynakları ve iş olanakları açısından zengin olan Kazakistan, hızlı değişen bir piyasa görünümünü sergilemektedir. Bu açıdan ülkeye yönelik girişimlerde esnek ve sabırlı olunmalı ve ülkedeki risk faktörü gözardı edilmemelidir.

Kazakistan, Türkiye ile iyi ilişkiler içinde olan Türk Cumhuriyetlerinin başında gelmektedir. Ancak, Kazak nüfusunun %55’i çeşitli ırk ve dinlerden oluşan bir topluluktur; dolayısıyla bu özel durum dikkate alınmalıdır.

 

Kazakistan’da yaz ayları çok sıcak olduğu için, bürokratların büyük çoğunluğu ceket ve kravat kullanmaz. El sıkışma ve insanlara ilk isimleri ile hitap etme adeti vardır. Görüşmelerin sonunda küçük armağanların (kalem, ajanda vb) verilmesi yaygındır. Toplantılarda kartvizit değişimi yapıldığından, bir tarafı İngilizce, diğer tarafı Türkçe yazılı kart bulundurmak faydalıdır.

 

Pasaport ve Vize İşlemleri 

Türkiye ile Kazakistan arasında vize konusunda yapılan anlaşmalar gereği, Türk vatandaşlarına, ziyaretleri 30 günü aşmamak kaydıyla vize uygulaması kaldırılmıştır. Ülkeye yapılan girişte, Rusça bir bilgi formu olan “deklarasyon kağıdı” verilmekte ve bu formda döviz miktarı ve bazı değerli eşyaların beyan edilmesi istenmektedir. Ülke terk edilirken, form iade edilmektedir. Seyahat beş günden uzun sürecekse kalınan yere en yakın karakolda pasaportun onaylanması gerekmektedir. Aksi takdirde çıkışta pasaport alıkonmakta,  dönüşte sınırdan geçişlerde sorunlar yaşanmaktadır. Söz konusu formaliteyi konaklanan oteller müşteriler adına yerine getirmektedir. (Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı Kazakistan Ticaret Müşavirliği)

 

Para Kullanımı 

Ülkenin geçerli para birimi Kazakistan Tengesi’dir. Tenge’nin yabancı ülke para birimlerine konvertibilitesi vardır. ABD Doları, Avro, Rus Rublesi gibi belli başlı yabancı para birimlerinin Tenge’yle değiştirilebileceği döviz büroları mevcuttur. Ülkede dövizle alıveriş yapılamamaktadır. (Kaynak: T.C. Dışişleri Bakanlığı Aktau Başkonsolosluğu)

 

 

Kazakistan raporuna ait tüm tablolara aşağıdaki linken ulaşabilirsiniz.

 

https://www.isib.org.tr/wp-content/uploads/2020/05/kazakistan-ulke-raporu.pdf

Haberleri paylaşmak ister misiniz ?

Baymaklife-38