İSKİD'den webinar Yeni Gaziantep Havalimanı Yapımında CIAT Soğutma Grupları ile ALDAĞ Cihazları Tercih Edildi İnsan sağlığı için en büyük risklerden biri hava kirliliği Zorlu Enerji’nin Filistin’deki Dead Sea Güneş Enerji Santrali devreye alındı YAKLAŞAN SU KRİZİNDE ÇÖZÜM YÜKSEK TEKNOLOJİLİ AKILLI KENTLER “Okullarda Havalandırma Sistemleri ve Pandemi” konulu webinar yapıldı RÜZGARDA EN AZ BEŞ YILLIK PROJE STOKUNA İHTİYAÇ VAR İklimlendirme sektöründen genç mühendislere “Mesajınız Var” Tokat’ın Yeni Uluslararası Havalimanı’nda Aldağ İmzası Kahramankazan 15 Temmuz Şehitleri ve Demokrasi Müzesinde ALDAĞ Cihazları Tercih edildi TÜREK BU YIL “TÜREK@home” ADI ALTINDA 25 KASIM’DA BAŞLIYOR Mitsubishi Electric’ten akıllı fabrikalar için yapay zeka teknolojili yeni ürün Biruni Üniversitesinin de Tercihi ALDAĞ Oldu ALDAĞ, Rooftop Pazarına CIAT İle Hızlı Girdi ODE YALITIM’IN İHRACATTAKİ BAŞARISI ÖDÜLE LAYIK GÖRÜLDÜ

Tanju KILINÇARSLAN

IBPSA TÜRKİYE’DEN 5 SORUDA BIM

 

1) BIM nedir?

BIM, her şeyin normalinin değiştiği dünyada inşaat sektörünün, dijitalleşmede çok geç kalmış olmasına rağmen, elinde kullanacağı en yeni dijital yönetim modelidir. BIM, Yapı Bilgi Modellemesi (Building Information Modelling) tanımının kısaltılmış hali ile kullandığımız ve mimari, mühendislik, yapım, imalat, inşaat yönetimi ve tesis yönetimi disiplinlerinin aynı dili konuşarak disiplinler-arası veri birliğinin yaratılması için bir iş akışı modelidir. BIM, inşaat sektörüne mimari tasarım, 3B modelleme, çakışma tespiti, maliyet tahmini, prefabrikasyon, imalat simülasyonu, enerji simülasyonu, yangın simülasyonu, rüzgar simülasyonu, akustik simülasyon ve tesis yönetimi gibi bir çok amaçla kullanabileceğimiz iş akışı modelleri sunmaktadır. BIM daha çok değer yaratmak için tasarımdan itibaren tedarik zinciri boyunca kesintisiz işbirliğini sağlar. Bu yüzden BIM yalın inşaat, yeşil prensipler, bütünleşik proje teslimi ve tesis yaşam döngüsü ile yakından bağlantılıdır.1

 

BIM aynı zamanda sıklıkla Dijital İkiz ile karıştırılır. Vikipedi'ye göz atmak için zaman ayırsanız bile her ikisi de ilk bakışta benzer görünür:

 

Yapı bilgi modellemesi (BIM)2, yapıların fiziksel ve işlevsel özelliklerinin dijital temsillerinin oluşturulmasını ve yönetilmesini içeren bir iş akış sürecidir.

 

 

Dijital ikiz 3, çeşitli amaçlar için kullanılabilecek fiziksel varlıkların, süreçlerin ve sistemlerin 3B modellerini de içeren dijital bir kopyasını ifade eder.

Bu nedenle, Fraunhofer Enstitüsü 4 "Tutarlı ve yapılandırılmış bir veri yönetimi ile desteklendiğinde Yapı Bilgi Modellemesinin (BIM), farklı sınır koşulları için simülasyon araçları oluşturarak, dinamik performansı incelenebilen bir dijital (ikiz) bina oluşturmanın anahtarı olduğunu" söylemektedir. 

 

tanju1 2

2) Bir BIM modeli ile teknik resim veya katı model arasındaki temel farklar nelerdir?

En basit anlatımı ile teknik resim veya katı model statik bir model iken BIM modeli her an yaşayan ve gelişen bir yapıdır. Teknik resim olarak baktığımızda; bir projeye ancak çizen kişinin mesleki standartlara göre oluşturduğu detaylar kadar sahip oluruz. Her disiplin için ayrı ayrı çizenlerin birbirleri ile iletişiminin çok sınırlı kurulduğunu da düşündüğümüz zaman aslında daha tasarım aşamasındayken projeye bir karmaşanın sahip olduğunu kabul etmiş oluruz. Klasik teknik resimler ile yürüyen böyle çalışmalarda; inşaat sahasında çalışan mühendis ve mimarların da temel olarak bu karmaşayı en az zararla çözmeye çalışan kişiler haline geldiklerini görürüz.

 

BIM iş akışı süreçleri içinde ise; kullanılan modeller ile üretilen tasarımlarda her disiplinin ortak dili konuşarak projeye aynı anda aynı şekilde bakması sağlanır. Bu sayede sadece tasarım aşamasında değil bütün inşaat ve hatta işletim süreci de dâhil bütün proje yaşam döngüsü boyunca sürekli güncellenen verilerin aktığı yaşayan bir projeye sahip oluruz. BIM modelleri ile üretilen projenin yaşam döngüsü aşağıdaki şekilde verildiği gibi projeyi oluşturan varlık yaşadığı sürece tekrarlamaya ve verilerini sürekli güncellemeye devam eder. BIM yaşam döngüsü aynı zamanda Akıllı Şehirler için temel veri setlerini oluşturarak akıllı şehir sistemlerini besler.

 

3) BIM kullanımının bir projeye getirdiği temel avantajlar nelerdir? BIM modelinin projeye sağladığı temel avantajlar5

a) Farklı disiplinlerin farklı gereksinimleri için, proje paydaşlarının konumlarından ve zamandan bağımsız olarak, çizimlerin üstünde işbirliği halinde çalışılmasını ve aynı zamanda çizimlerin çoğaltılmasını ve paylaşılmasını kolaylaştırır,

 

b) Modelin tüm disiplinler açısından evriminin sürüm geçmişinin verimli takibini sağlar, dosyaların kaybolmasını veya bozulmasını önler,

 

c) Modeller için güneş ve gölge etkisi, bina enerji performansı veya aydınlatma simülasyonu gibi birçok simulasyon ve ileri hesaplama araçlarının kullanımına imkân sağlar, 

 

ç) Model üstünde farklı disiplinlerin çakışma kontrollerinin her aşamada otomatik yapılmasına ve bu sebeple sahada yaşanabilecek yeniden imalat veya söküm gibi maliyetli işlerin önüne geçilmesini sağlar,

 

d) Bir model ve inşaat sırasında her faz için doğru bir alt model oluşturarak malzemeler ve ekipler için koordineli bir iş planının yapılmasını sağlar, 

 

e) Mevcut gerçekliğe en yakın detayları oluşturarak işletim ve bakım dönemine geçişi kolaylaştırır,

 

f) BIM iş akışı süreçlerinin bir projede kullanımı ile projenin bütün paydaşları için standardizasyon sağlanır. Üstelik 2019 yılından itibaren ISO 196506  standartları seti (Part-1, 2, 3, 5 yayınlanmış olup Part-4 de çok yakında yayınlanacaktır), uluslararası bir standart haline gelmiş ve bu sayede gerçek manada coğrafyadan bağımsız olarak aynı dilin bütün disiplinler arasında kullanılması sağlanmıştır.

 

tanju3 4

4) Bir projede BIM üzerine çalışanlar kimlerdir?

Proje kapsamında proje paydaşı organizasyonlardaki BIM sorumlularına çeşitli görevler düşmektedir. Yüklenici tarafında BIM danışmanı, BIM koordinatörü, BIM planlama uzmanı, BIM kalite uzmanı, BIM kontrol uzmanı ve BIM IT uzmanı gibi sorumlular öne çıkmaktadır. Tasarımcı tarafında da benzer şekilde Mimari Tasarım, Statik Tasarım, Mekanik Tasarım, Elektrik Tasarım, Akustik Tasarım, Simülasyon ve İleri Hesap Uzmanlıkları (Cephe, Yangın, Yalıtım, Rüzgâr danışmanlıkları vb.) sorumluları atanması gerekir. BIM rolleri daha kolay gruplamak için A, B, C ve D olarak gruplara ayrılmıştır. Rol Grup A (RGA) yönetici yetkisindeki sorumluları, Rol Grup B (RGB)  iş akışını ve teknik ekibi yöneten sorumluları, Rol Grup C (RGC) proje içeriklerini üreten teknik ekibi, Rol Grup D (RGD) ise her türlü destek ekibini tanımlamaktadır7

 

BIM ile işbirlikçi çalışmayı geliştirmek için, faaliyetler ve üretilen bilgi teslimatları ile ilgili olarak açıkça tanımlanmış sorumluluklar tüm taraflarca anlaşılmalıdır. ISO 19650 serisi iki tür sorumluluk matrisi önerir: 

 

1- Bilgi yönetimi faaliyetleri – Tarafları bilgi yönetimi işlevleri/faaliyetleri listesine ayırmak için bir sorumluluk matrisi. ISO 19650-2 Madde 5.1.1 ve EK A ISO 19650-2'e referans verilir. 

 

2- Bilginin teslimi – Gerekli bilgi alışverişi aşamalarına karşı bilgi teslimleri için bir sorumluluk matrisi – bkz: ISO 19650-2 Clauses 5.3.2(d), 5.4.1(c), 5.4.2, 5.4.4 ve 5.4.5.8  

 

Verilen sorumluluk düzeylerine göre BIM iş akış süreçlerinin konsept ve tanımlamaları ISO 19650-1’de detaylı olarak açıklanmıştır. Tablo 1'de belirtilen kısaltmalar ise BIM iş akışı süreçlerinde ve ISO 19650-1 maddelerinde kullanılmaktadır.

 

5) Her inşaat projesinde BIM kullanılması gerekli midir?

Bu sorunun en basit cevabı gelecek için “Evet”tir. Yeni normallerimiz ile her şeyin dijitalleştiği bir dünyada gelecekte “Akıllı Şehir”lerde yaşayacağımız tartışılmaz bir gerçektir. Burada temel amaç; hava kirliliği, temiz su kaynaklarının kirlenmesi, gürültü kirliliği ve ani hava değişiklikleri gibi çevresel problemlerin zararlarını en aza indirebilmektir. Bunu başarabilmek için de bir şehirde bulunan her varlığın (kamu binası, okul, hastane, ofis, ibadethane, konut, metro hatları, arabalar, bisikletler, kamyonlar, iş makineleri vb.) göndereceği anlık geribildirimler ile daha verimli enerji tüketiminin sağlanması ve dünyanın olası bir çevre kirliliğine bağlı yıkımından korunabilmesi hedeflenmektedir. Bütün bu fikrin yaşayabilmesi ancak ve ancak bir şehirde bulunan yapı varlığının mümkün olan en detaylı hali ile Akıllı Şehir veri tabanına dâhil edilmesinden geçer. Bu yüzden yeni yapılacak olan bütün projelerin ISO 19650 standartlarına uygun olarak BIM süreçlerini içeren projeler olarak yapılması ve varlıkların Dijital İkizlerinin oluşturulması gereklidir. Bu konuda geleceğe hazırlık yapan gelişmiş ülkeler teker teker Ulusal BIM Uygulama Planlarını açıklamaktadırlar. Bu alanda kamunun öncü olması ve yol göstermesi amacı ile Avrupa Birliği resmi çalışma grubu EUBIM Task Group, “Avrupa Kamu Sektörü tarafından Yapı Bilgi Modellemesinin tanıtımı için El Kitabı - İnşaat sektörünün performansı için stratejik eylem: değer üretme, yenilik ve büyüme” kitapçığını 2019 yılında Türkçe dâhil bütün Avrupa dillerinde yayımlamıştır.9

 

Türkiye de gecikmeden harekete geçerek; bütün ilgili ulusal ve yerel kurumları ile meslek örgütlerini bir araya getireceği çalıştaylar ile “Ulusal BIM Uygulama Planı”nı oluşturmalı ve uygulamayı bütün kamu kurumlarından başlamak üzere zorunlu hale getirmelidir. Bu aynı zamanda kamu bütçesinde tasarruf sağlayacak ve yeniden yapım veya kaçak maliyetlerinin azalması için yardımcı olacaktır.

 

Sonuç olarak; BIM kavramının da merkezinde yer aldığı dijitalleş(tir)menin yakın gelecekte sağlaması beklenen somut fayda hakkında yapılan küresel tahminler şu şekildedir: 2025 yılına gelindiğinde, “tam ölçekli dijitalleştirme; tasarım, mühendislik ve inşaat aşamalarında % 13 ila % 21, işletme aşamasında %10 ila % 17 arasında yıllık küresel maliyet tasarrufu sağlayacaktır”.10

 

tanju5

1 Khosrowshahi, F. and Arayici, Y. (2012), "Roadmap for implementation of BIM in the UK construction industry", Engineering, Construction and Architectural Management, Vol. 19 No. 6, pp. 610-635. https://doi.org/10.1108/09699981211277531 

 

2 https://en.wikipedia.org/wiki/Building_information_modeling

 

3 https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_twin

 

4 https://www.bau.fraunhofer.de/en/fieldsofresearch/smartbuilding/digital-twin.html

 

5 Harvey M. Bernstein, Michele A. Russo, Stephen A. Jones, “Green BIM—How Building Information Modeling is Contributing to Green Design and Construction,” McGraw-Hill Construction, Bedford, MA. https://www.worldcat.org/title/green-bim-how-building-information-modeling-is-contributing-to-green-design-and-construction/oclc/986242652

 

6 https://www.iso.org/ics/93.010/x/

 

7 https://bimdictionary.com/tr/bim-role/1, https://bimdictionary.com/en/role-group-a/1,   

   https://bimdictionary.com/en/role-group-b/1, https://bimdictionary.com/en/role-group-c/1, 

   https://bimdictionary.com/en/role-group-d/1

 

8 Information management according to BS ENISO 19650Guidance Part 1: Concepts, 

Second Edition July 2019, UKBIM Alliance,BSI https://www.ukbimalliance.org/wp-content/uploads/2019/04/Information-Management-according-to-BS-EN-ISO-19650_-Guidance-Part 1_Concepts_2ndEdition.pdf

 

9 http://www.eubim.eu/wp-content/uploads/2019/05/EU_BIM_Task_Group_

Handbook_Turkish.pdf 

 

10 Boston Danışmanlık Grubu (BDG) (The Boston Consulting Group - BCG) ‘Digital in Engineering and Construction: The Transformative Power of Building Information Modeling’ 2016  


Pnosan-36