VENCO Havalandırma’da Yeni Dönem Pompa Sektöründe Sürdürülebilir Olmanın Yolu “Tasarruflu Ürünler Üretmek”ten Geçiyor Isıtmada 8 ülkenin pazar lideri DemirDöküm oldu Ayvaz, Sakarya Arifiye’de Bulunan Fen Lisesi’ne Destekte Bulundu Anadolu’nun rüzgarına göre türbin üretti GRUNDFOS’UN YENİLİKÇİ ÇÖZÜMLERİ 500 SEKTÖR PROFESYONELİNE İLHAM VERDİ Gökhan İşbitiren, Schneider Electric Kanal Yönetimi Genel Müdür Yardımcısı Oldu GENSED BAŞKANI HALİL DEMİRDAĞ, GÜNEŞ ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN PERFORMANSINI DEĞERLENDİRDİ ODE EVOMİNERAL İLE KONFORLU YAŞAM ALANLARI SUNUYOR ÇEVRE VE BÜTÇE DOSTU DAIKIN PREMIX VZ KOMBİ BOSCH TERMOTEKNOLOJİ’DEN ODA KUMANDALARININ EN VERİMLİ KULLANIMI İÇİN İPUÇLARI VORT HRW MONO ÜNTES KALİTESİ TÜM DÜNYADA ÜNTES BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOPARKTA (BÜDOTEK) FORM’DAN AVM’LERE YERLİ İKLİMLENDİRME ÇÖZÜMLERİ

Levent Özdil - Yangın Eğitmeni

YANGIN VE EVRELERİ

 

YANMA (Oksitlenme): 

Milyonlarca yanıcı madde buhar molekülünün oksidasyonu olarak tanımlanabilir. Yanıcı moleküllerin okside olması için, atomlarının birbirlerinden ayrılıp oksijenle bir araya gelmeleri sonucunda geriye dönüşü mümkün olmayan yeni bir molekül oluşturmasından kaynaklanır. Yanma için 3 temel gereksinime ihtiyaç vardır, bunlar;levent1

 

1) Yanıcı Madde,

2) Oksijen,

3) Isı.

 

Yanma Üçgeni (Şekil-1): 

Yanma üçgeninde Yanıcı maddenin miktarı, Oksijen oranı ve Sıcaklık değeri verilmemiştir. Oksidasyonun gerçekleşmesi için ortamda bulunan oksijen ve maddenin kendi ısısı okside olması için yeterlidir. Demirin paslanmasını veya odunun çürümesini bunu örnek gösterebiliriz. Yanıcı madde miktarı, oksijen oranı ve ortam ısısı oksidasyon sürecini belirleyen faktörlerdendir. Yanma üçgeninin herhangi bir kenarının olmayışı yanmayı başlatmayacağı gibi herhangi bir kenarının kaldırılması oksidasyonu durdurur.

 

levent2Prizmatik Yangın Üçgeni (Şekil-2):

Fakat yanma üçgeni alevli yanma gereksinimlerini tam olarak tanımlamaz. Alevli yanma için yanma üçgeninin gereksinimleri dışında alevli yanmayı destekleyecek birbirini takip eden zincirleme reaksiyona ihtiyaç duyulur. Bu husus Prizmatik Yangın Üçgeni ile gösterilebilir. Bu dört unsur birleşince alevli yanma başlamış olur. Alevli yanma sürecinde etrafa yayılan ısı yancı maddenin ısısını arttıracak ve yanma süreci dışarıdan müdahale veya yanıcı madde bitene kadar reaksiyon devam edecektir. 

 

Yanıcı maddelerin kütleleri, molekül yapısı veya birbirine yakınlığı, yangının büyümesi ve gelişmesinde önemli bir faktördür. Yangın gelişmesi birçok faktöre bağlı dinamik bir olaydır. Genelde yanıcı maddenin miktarı artıkça, ısı çıkarma hızı da artar. Yakıtın yetersiz olduğu yangınlara yakıt kontrollü yangınlar denir. Oksijenin yetersiz olduğu yangınlara ise havalandırma kontrollü yangınlar denir.

Yangın gelişimi aynı zamanda çok karışıktır ve birçok bilinmeyen faktör içerir. Bu nedenle tüm yangınlar anlatılan evrelerden geçmeyebilir. Yangının hangi evrede olduğunu tespit etmek kısmen hangi taktiklerle müdahale edileceğini belirler. 

 

YANGIN EVRELERİ

1. Başlangıç Evresi

2. Gelişme Evresi

3. Sönme Evresi

 

1-BAŞLANGIÇ EVRESİ:

Başlangıç evresinde yangın ortamındaki Oksijen yeterli fakat ısı yetersiz olduğu için eksik yanma meydana gelir. Bu yüzden yarım yanmış gazlar sıcaklıklarından dolayı tavana yükselir. Tavana yakın yerlerde biriken sıcak gazlar oksijen ve sıcaklık oranını bulduklarında kısa süreli olarak alev dili şeklinde yanarlar. Bu olaya flame-over denir. Bu evrede, ilk dakikalarda eldeki yangın söndürme malzemeleri ile ilk müdahale yapılır ise büyük bir ihtimalle yangın söndürülmesi sağlanacaktır. 

 

2-GELİŞME EVRESİ:

Yoğun bir sıcak gaz tabakası odanın tavanında toplanır, ısı aşağı doğru ışır. Sıcaklık zeminde tavan seviyesi sıcaklığına göre daha soğuktur fakat hızlı bir şekilde artmaya başlamıştır. Tavan seviyesinde biriken ürünlerin tutuşması ile oda boyunca uzanan “Rollover” diye adlandırılan olay gerçekleşir. Bu Rollover sebebiyle tavan sıcaklığı daha da artar ve bununla birlikte odanın alt seviyelerine doğru ışıyarak ısıyı artırır. Yangını hala yakıt düzenler durumundadır. Tavan seviyesi sıcaklığı yaklaşık 593,3 °C sıcaklığa ulaştığında ve odanın içindeki tüm yanıcılar aynı anda tutuşma sıcaklığına ulaştığında Flashover oluşur. Yangın, serbest yanma safhasına kadar odadaki oksijeni tüketerek devam eder.

Flashover meydana geldikten sonra, ortamda birkaç saniyeden daha fazla süreyle hayatta kalmak/hayatı idame ettirmek imkânsızdır. Ekip üyelerinin/Müdahale timlerinin ortalama özel kıyafetler kuşanmış olmalarına rağmen flashover sırasında büyük tehlike içindedirler. Ekipler ortamda sıcaklığının arttığını anlayabilmeleri kendileri için hayati önem taşır. 

levent3

Konut vb kapalı yerlerde flashover olup olmadığı camlardan anlaşılır. Flashover gerçekleşmemiş yapılarda yangına girmeden önce birkaç camın kırılması tavsiye edilir ki; söz konusu patlama müdahale için içeri giren müdahale ekibi üzerine gerçekleşerek alev içinde kalmasın. Sıradan konutlarda kaza sonucu başlayan yangınlar, 2-3 dk kadar kısa bir sürede flashover boyutuna gelebilir.

 

levent4Flashoverin Gerçekleşeme ve İtfaiyecilerin Tahliye Edilmesinin Gerektiğini Gösteren İşaretler:

Ekiplerin kullandığı yüz siperlerinin çoğu genelde 250-300 °F (121-149 °C) arasındaki ısılarda yapısal dengesini kaybeder. Eriyen siperler her zaman olumsuzluk olarak görülmemelidir. Eriyen siper yangınla mücadele personeline çok sıcak ve tehlikeli bir ortamda bulunduğunu gösterir.

Hızla alçalan duman katmanı.

Siyah renge sahip bir duman katmanı ya da açık griden koyu siyaha dönüşmekte olan bir duman.

Aşırı türbülans halinde hareket eden bir duman katmanı veya hareketi gittikçe daha çalkantılı hale gelen bir duman.

Dumanın yaydığı ısının dayanılamaz hale gelmesi.

Objelerin hızla pirolize olmaya başlaması.

 

levent5Flashoverı Önlemek;

En başarılı taktik gazları soğutmaktır. 3D atım tekniğinin amacı, duman katmanının soğutmak ve inert hale getirmektir.

Hava kaynaklı flashover durumunda, anti-ventilasyon bir çözüm olabilir. Yangının bulunduğu odayı kapatmak ve yangını sınırlamaya çalışmak anlamına gelir. Hava almamış bir yangın sonunda oksijensizlik nedeniyle sönecektir.

 

3-SÖNME EVRESİ:

Bu aşamada, yanmamış halde yakıt bulunmasına rağmen, yanıcı yangın gazları önemli miktarda birikmiş durumdadır. Sıcaklıklar, biriken gazların tutuşma sıcaklığını aşabilir ve ortama oksijen kaynağı girişi olursa, gazları patlayıcı bir kuvvet ile tutuşabilir. 

Bu Backdraft olarak bilinir. Bu patlama önemli yapısal hasara neden olabilir. Backdraft, yıllar boyunca birçok itfaiyecinin ölümüne ya da yaralanmalarına neden olmuş bir olgudur. Backdraft her türlü kapalı alanda oluşabilir. Alevler söndükçe oda yoğun duman ve gazlarla dolar. Yeniden parlama (Ower-flash) ve geri tepme/patlama (Backdraft) meydana gelmesini önlemek için, yangın bölgesine yeni bir hava girmesine izin verilmemeli ve odadaki gazlar dikey bir havalandırma ile bölgeden uzaklaştırılmalıdır.

levent6

Havalandırma deliğinin yanında yangın gazları çok sıcak olmaları halinde soğutmak için içi su dolu bir itfaiye kolu bulundurulmalı. Hiçbir nedenle oda içine su sıkmamalıdır. 

 

Backdraft’ ın Varlığını Gösterdiği Durumlar:

Çatlaklardan duman çıkması (Odanın tamamında basınç fazlası olduğu anlamına gelir),

Dumanın ‘Karnıbahar Bulutu’ şeklinde ve sarı gri renge dönmesi (Siyah duman, önemli miktarda yanma gazının biriktiğini gösterir. Daha fazla kahverengi duman ise çoğunlukla piroliz gazlarının yüksek konsantrasyonda bulunduğunu gösterir.),

Kapalı alan ve yüksek sıcaklık,

Hiç veya çok az alev (Komşu odada alevlerin olması backdraft tehlikesinin olmadığı anlamına gelmez.),

Dumanla lekelenmiş pencereler (Soğuk camlarla temas eden sıcak yangın gazları nedeniyle oluşur.),

Yangın alanının dışındaki boyaların yanması veya kabarması,

Boğuk sesler,

Kapının çok sıcak olması.

 

levent7

Yangının başlama zamanının bilinmesi müdahale ekibinin bilgi ve tecrübesi ile karışılacağı; Başlangıç Evresinde ALEV DİLİ (Flame - over), Gelişme Evresinde ANİ TAM TUTUŞMA (Flash - over), Sönme (sıcak tütme) Evresinde GERİ TEPME (Backdraft) tehlikeleri tahmin etmesi için önemlidir.

 

Sodex Ankara-3