Dr. Öğr. Üyesi Nazan Şahbaz Kılınç

ENERJİ SEKTÖRÜ VE KARBON EMİSYONU

 

Atmosferik karbondioksit seviyesi sanayi devriminin başlangıcından bu yana sürekli artmaktadır ve küresel ekonomi büyüdükçe bu düzeyin daha da hızlı artacağı tahmin edilmektedir. Önemli iklim değişiklikleri belli gazların özellikle de karbon gazının atmosferik yoğunluğunun artmasıyla önemli ölçüde ilişkilidir. Yenilenebilir enerji teknolojileri fosil yakıtlarla karşılaştırıldığında çok düşük ya da sıfıra yakın sera gazı emisyonu üretmektedir. Yenilenebilir enerji teknolojileri hidro, rüzgar, güneş, jeotermal, atık enerji ve biokütle enerjisini içermektedir. Uluslararası Enerji Ajansı 2050 yılına kadar petrol talebinde %70 ve karbon emisyonunda %130 artış beklemektedir (ASME, 2009: 7).

 

Enerji, gelişmekte olan ülkelerde sürdürülebilir kalkınma için gerekli olan insan, ekonomik ve sosyal gelişmelerden oluşan önemli döngüye katkıda bulunmaktadır. Yeterli düzeyde temiz enerjinin arzı, yaşam standartlarını yükseltmesi, beşeri sermayenin niceliğini ve niteliğinin artırması, iş ve doğal çevrenin iyileştirmesi ve hükümet politikalarının etkinliğinin artırmasının temelini oluşturmaktadır (OECD, 2007: 17).

Enerjinin toplum, ekonomi ve sosyal kalkınmayla ilişkisi Şekil-2’ de özetlenmiştir.

 

 

Türkiye, AB-28 ve OECD ülkelerinin toplam sera gazlarının 1990-2013 dönemindeki gelişimi Tablo-1’de verilmektedir.

 

 

Tablo-1 incelendiğinde, 1990-2005 yılları arasında Türkiye ile birlikte sanayileşmiş ülkelerin yer aldığı OECD grubunun yıllık emisyon miktarlarındaki sürekli artış olduğu gözlenmekle birlikte, 2005 sonrasında Türkiye’deki sera gazı emisyonu artmaya devam etmiş ancak OECD ülkelerinin sera gazı emisyonlarında azalma olduğu görülmektedir. Sera gazı emisyonlarının genel olarak artan bir trend eğiliminde olduğu görülmektedir. Toplam sera gazı emisyonunun 2008 yılında 2009 yılına göre 13 milyon ton azaldığı, 2009 yılından itibaren ise sürekli arttığı dikkat çekmektedir.

 

Türkiye, UNFCCC (United Nations Framework Convention on Climate Change) gereklerine uygun bir şekilde, sera gazı envanterini ve Ulusal Bildirimi’ni hazırlamaktadır. Envanter, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı, Çevre ve Orman Bakanlığı, Ulaştırma Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ve üniversitelerin ortak çalışmasıyla hazırlanmaktadır. Türkiye’de sera gazı emisyonlarının gelişimi Tablo-2’de gösterilmiştir.

 

 

Tablo-2 incelendiğinde, Türkiye’de sera gazı emisyonları içinde CO2 ’nin en büyük paya sahip olduğu gözlemlenmektedir. 1990 yılında toplam salımlar içinde CO2’nin payı %75 iken 2011 yılında %82’ye yükselmiştir. 2011 yılında CH4’ün payı %14, N2O’nun payı %3 ve F gazlarının payı ise %1,5’dir.

 

Sera etkisine yol açan karbondioksit emisyonunun büyük bir kısmı enerji üretimi ve tüketiminde fosil yakıtların kullanılmasından kaynaklanmaktadır. Bu nedenle fosil yakıt kullanımını azaltmayı ve fosil kaynaklar yerine çevreye zarar vermeyen yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımını teşvik edecek bir vergi politikası çevresel dışsallıkların azaltılmasına katkı sağlayacaktır (Herber ve Raga, 1995: 258).

 

Tablo-3’de Türkiye sera gazı emisyonlarının alt sektörlere göre dağılımı verilmiştir.

 

 

Tablo-3’de yer alan sera gazı emisyonlarının sektörel bazda yıllar itibariyle gelişimi incelendiğinde, toplam emisyonların 1994, 2001 ve 2008 yıllarında yaşanan kriz dönemleri dışında sürekli arttığı görülmektedir. Sektörel bazda incelendiğinde, tarım sektöründen kaynaklanan emisyonun 1990-2005 döneminde düştüğü, atıklardan kaynaklanan emisyonların ise rekor derecede arttığı, 2005 yılından itibaren ise tarımsal faaliyetler ve atıklardan kaynaklanan sera gazı emisyonlarının neredeyse sabit kaldığı; toplam emisyonlardaki artışın büyük oranda enerji üretim ve tüketiminden ve endüstriyel süreçlerden kaynaklandığı görülmektedir. 2011 yılında toplam emisyonlar içinde en büyük payı %71 ile enerji sektörü almaktadır. Enerji sektörünü %13’lük pay ile sanayi sektörü, %7’lik pay ile tarım sektörü takip etmektedir.

 

 


ICCI Yeni-3